Thăm Sơn Tây – Quê Sáng tổ

Posted: Tháng Mười 10, 2011 in Sáng tổ Nguyễn Lộc

Đầu tháng 12-2000, một đoàn võ sư, HLV Vovinam từ TPHCM đã vượt chặng đường dài gần 1.800 km ra huyện Thạch Thất (trước đây thuộc tỉnh Sơn Tây, nay thuộc tỉnh Hà Tây) tập huấn cho lớp Hướng dẫn viên các tỉnh phía Bắc lần thứ 2. Đây cũng là lần đầu tiên, chúng tôi có dịp về thăm quê hương Sáng tổ Nguyễn Lộc sau nhiều năm mong ước. Ấn tượng và cảm xúc nhất trong chuyến đi đó là cuộc biểu diễn trước dân làng Hữu Bằng vào chiều ngày 9-12.

Cuộc biểu diễn đầy cảm xúc

Dù 15 giờ buổi biểu diễn mới khai cuộc, nhưng từ 13 giờ tại sân bóng chuyền trước cổng Ủy ban nhân dân xã, khán giả đã bắt đầu tề tựu. Khi đoàn chúng tôi đến nơi, hàng ngàn người đã hiện diện, háo hức, đợi chờ. Không còn một chỗ chen chân, một số người đến muộn phải trèo lên cây hoặc tập trung ở balcon các phố lầu chung quanh. Hai banderole xiển danh Sáng tổ Nguyễn Lộc và chào mừng đoàn căng dọc hai bên sân.

Dân làng Hữu Bằng trên đường đi xem biểu diễn Vovinam (12-2000)

Mở đầu cuộc biểu diễn, lần đầu tiên tiểu sử Sáng tổ được đọc lên vang dội tại quê hương ông. Và khi những đòn chân cơ bản, các bài đơn luyện, đa luyện, tự vệ nữ, quyền tập thể, nhào lộn … được các HLV ở TPHCM và một số học viên lớp tập huấn thi triển, các tràng pháo tay cứ liên tục vang lên. Người xem không chỉ có học sinh, thanh niên mà còn đông đảo cụ ông, cụ bà và tất cả điều thích thú trước “sản phẩm” độc đáo của người đồng hương. Nhiều tiếng hô to khen ngợi: “Thật tuyệt vời!”, “ Khéo quá!”… Khi bài song luyện vật được trình bày, nhiều tiếng trầm trồ lại nổi lên: “Đòn bốc đôi đấy!”,  “Miếng sườn này đánh khéo quá!”, “Cú ngáng chân kia sao giống vật làng mình thế!”… Lòng tự hào về truyền thống quê hương của người xem thêm một lần được đánh thức, bởi Sáng tổ Nguyễn Lộc đã lấy các thế miếng của vật dân tộc làm nòng cốt để sáng tạo nên môn Vovinam tại Hà Nội vào năm 1938.

Cuộc biểu diễn kết thúc, nhiều khán giả vẫn còn nán lại, nuối tiếc thời gian sao trôi nhanh qua! Một số thanh niên ùa đến “truy vấn” Ban tổ chức: “Bao giờ lớp Vovinam mới mở tại đây?”. Vài cụ ông vừa đi, vừa nói: “Đông và vui chẳng khác gì ngày hội làng bác ạ!”. Còn một HLV tham gia biểu diễn bày tỏ: “Từng mang chuông đi gióng xứ người ở Thái Lan, Đức và Pháp, nhưng chưa bao giờ em thấy vinh dự như hôm nay khi được ra mắt đồng bào tại quê hương Sáng tổ. Tuy rất hồi hộp, em vẫn cố gắng hết sức mình để phục vụ dân làng và đền ơn Sáng tổ”. Thế nên, dù quà lưu niệm chỉ là những chiếc khăn nhưng từng anh em trong đoàn đều trân trọng đón nhận, bởi chúng là sản phẩm từ nghề truyền thống của Hữu Bằng.

Trong lần biểu diễn này, chúng tôi được gặp những cụ môn sinh học năm 1947 như: Nguyễn Đình Hồng (79 tuổi), Nguyễn Văn Bút, Phan Văn Bốc, Nguyễn Đình Vy (78 tuổi), Nguyễn Đình Tôn, Nguyễn Đình Rinh (72 tuổi) … Cuộc hội ngộ giữa các thế hệ môn sinh tại quê hương cố võ sư Sáng tổ thật xúc động và đầy tình thân ái. Các cụ sắp bước sang tuổi bát tuần, các võ sư đang ở tuổi trung niên, còn những HLV mới xấp xỉ 30. Vượt qua hàng rào tuổi tác, tình đồng môn đã đưa 3 thế hệ thân thiết nhích lại gần nhau qua những nụ cười, những cái bắt tay thật chặt, các pô hình kỷ niệm, vài bài thơ trao tặng nhau … Cụ Nguyễn Đình Tôn còn đọc lại bài hát “Đời trai tráng” mà Sáng tổ Nguyễn Lộc đã yêu cầu lớp tập thời ấy hát để tạo khí thế trước khi bắt đầu buổi tập để tặng đoàn:

“Đời trai tráng như thân tùng,

Trong gió sương, không chút gì yếu lòng.

Đời trai trang bao nguồn sống,

Mang sức tài đọ cùng núi sông…”

Ba thế hệ môn sinh hội ngộ tại Hữu Bằng

Có lẽ từ bài hát này mà khoảng giữa tập niên 1960, võ sư Cao Văn Cát đã cải biên thành bài “Viê5t võ sĩ ca”. Các cụ cũng không quên nhờ đoàn chuyển lời chúc sức khỏe đến thầy Lê Sáng. Trước lúc tạm biệt, đoàn đã đến thăm gia đình ông Nguyễn Đình Ngọc (một người cháu họ của Sáng tổ). Trong lúc trò chuyện vui vẻ, thân mẫu của ông Ngọc (trạc chừng chưa đến 80 tuổi) cho biết: “Anh Lộc và tôi cùng tuổi đấy, tiếc rằng anh ấy mất sớm quá!”. Sau đó, ông Ngọc đưa chúng tôi ra tận nghĩa trang để thắp hương trước mộ cụ thân sinh Sáng tổ. Mộ cụ Nguyễn Đình Xuyến nằm giữa nhà mồ, hai phần còn lại dành cho Sáng tổ và mẹ ông. Trên đường về, ông Ngọc xúc động nói: “Nhờ Vovinam mà dòng họ chúng tôi được rạng danh như hôm nay”…

Quê hương Nủa Chợ, Hữu Bằng trang

Dù thời gian không nhiều, nhưng chúng tôi cũng được nghe các bô lão nói sơ lược về vùng đất Hữu Bằng. Xã Hữu Bằng (giáp các xã Bình Phú, Thạch Xá, Phùng Xá và Dị Nậu) thuộc huyện Thạch Thất, tỉnh Hà Tây; cách thủ đô Hà Nội trên 20 km. Theo một vị bô lão trong xã, ngày trước khu vực này có tổng Nủa bao gồm: Nủa Tràng (tức xã Tràng Sơn ngày nay), Nủa Bừa (chuyên sản xuất bừa, nay là 2 xã Vĩnh Lộc và Phùng Xá) và Nủa Chợ (vì nơi đây có ngôi chợ, nay là xã Hữu Bằng). Cùng với Đình Bảng và Ninh Hiệp thuộc tỉnh Bắc Ninh, Hữu Bằng nằm trong danh sách 3 xã giàu nhất các tỉnh phía Bắc thời bao cấp.

Nghề truyền thống của làng là dệt vải. Từ hơn 10 năm nay, đa phần người dân chuyển sang làm dịch vụ và sản xuất tiểu thủ công nghiệp (may mặc, đóng bàn, ghế, gường, tủ …). Trong làng có cả cửa hàng bán xe gắn máy trong lúc nghề nông chỉ chiếm độ 15%. Tuy diện tích chỉ có 180 ha, nhưng mật độ dân số Hữu Bằng thuộc vào hạng đông nhất các tỉnh phía Bắc với gần 13.000 nhân khẩu. Từ tục lệ của nhiều nơi ở phía Bắc quy định – trai, gái trong làng khi lấy vợ, lấy chồng phải lát gạch vài mét đường đi – nên hầu hết các nẻo đường trong xã Hữu Bằng đều sạch sẽ, hai bên là phố trệt, phố lầu san sát. Bao bọc khu dân cư là những cánh đồng. Thời phong kiến, làng Hữu Bằng từng được vua Tự Đức ban tặng 4 chữ vàng: “Mỹ tục khả phong”, sản sinh 3 – 4 vị Tiến sĩ và khá nhiều vị Cử nhân. Đình làng được xây dựng cách nay khoảng 300 năm. Từ đầu thế kỷ 20, vùng đất này cũng là quê hương của Nghệ sĩ nhân dân Tào Mạt, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Văn Đàn, Sáng tổ Vovinam Nguyễn Lộc, Tiến sĩ Phan Lạc Tuyên …

Trước đó (chiều 4-12) đoàn Vovinam gồm các võ sư Nguyễn Văn Chiếu, Nguyễn Văn Ký, Nguyễn Văn Hiếu, Nguyễn Tấn Thịnh, HLV Võ Danh Hải, Dương Thanh Tiến, Nguyễn Văn Cường, Hồ Chí Hải, Phạm Thị Phượng, Nguyễn Thị Kim Cúc và tôi đã cùng lãnh đạo Vụ TDTT quần chúng (Ủy ban TDTT), Sở TDTT Hà Tây, Trung tâm TDTT huyện Thạch Thất đến thăm thân nhân Sáng tổ Nguyễn Lộc.

Tại ngôi nhà cũ của cụ ông Nguyễn Đình Xuyến – phụ thân Sáng tổ Nguyễn Lộc, đoàn đã gặp và trò chuyện thân mật cùng 2 người cháu gọi ông Nguyễn Lộc bằng bác họ là Nguyễn Đình Thoang (62 tuổi) và Nguyễn Đình Ngọc (42 tuổi). Qua lời giới thiệu của 2 ông, đoàn cũng đã tìm gặp cụ Phan Văn Nhân (78 tuổi) – một trong những môn sinh Vovinam năm 1947 khi Sáng tổ cùng gia đình và một số môn đệ tâm huyết từ Hà Nội tản cư về đây. Ngạc nhiên và xúc động trước cuộc thăm viếng bất ngờ này, cụ Phan Văn Nhân đã kể lại một vài chi tiết về lớp võ cách nay 53 năm: “Độ 4 giờ chiều, non 100 trai làng tập trung lại vườn phơi vải của cụ Ước để tập luyện đến tối. Trực tiếp đứng lớp là thầy Lê Sáng và thầy Nguyễn Đình Nhân, còn thầy Nguyễn Lộc hôm nào cũng có mặt nhưng chỉ ngồi quan sát và nhắc nhở. Vài tháng sau, do tình hình thời cuộc, thầy Lộc tản cư sang nơi khác nên lớp dần dần ít đi rồi giải tán. Số học trò ngày đó hiện nay chỉ độ mươi người”.

Nhà thờ họ Nguyễn Đình (Hữu Bằng, Thạch Thất,12-2009)

 

Từ đốm lửa hôm nay

Sáng 5-12, theo lời mời của Ban tổ chức, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Hữu Bằng, ông Thoang, ông Ngọc và 2 học trò cũ của võ sư Sáng tổ là Phan Văn Nhân và Phan Văn Cửu (78 tuổi) đã đến dự lễ khai mạc lớp tập huấn. Lớp quy tụ 42 học viên của 9 tỉnh, thành và ngành) đã bắt đầu tập luyện vào tối ngày 4-12 và bế mạc vào sáng 10-12. Tất cả các anh em đều rất cố gắng ôn luyện 3 buổi/ngày và quyết tâm mở lớp khi trở về địa phương. Sau lễ bế mạc, cuộc trò chuyện giữa võ sư Nguyễn Văn Chiếu và vài cựu môn sinh năm 1947 cũng được ghi hình cẩn thận.

Một lớp tập Vovinam tại Hữu Bằng

Bất ngờ duy nhất là tuy Nủa Chợ đã sản sinh ra Sáng tổ Nguyễn Lộc nhưng do hoàn cảnh lịch sử nên hiếm có người biết đến Vovinam. Thậm chí, lớp tập huấn tại Thạch Thất cũng chẳng thấy một thanh niên nào của Hữu Bằng tham dự. Nhưng sau cuộc biểu diễn vừa qua, hy vọng mọi việc sẽ thay đổi.

Lần đầu tiên đến phía Bắc và được về thăm quê hương Sáng tổ, chuyến đi đã lưu lại trong lòng tôi nhiều cảm xúc và kỷ niệm đáng nhớ. Hy vọng từ đốm lửa hôm nay sẽ thắp lên ngọn lửa lớn cho phong trào Vovinam các tỉnh phía Bắc và tỏa sáng ở tương lai…

Trung tuần tháng 12-2000

Môn đồ Thiện Tâm

Mái đình làng Hữu Bằng, xây dựng trên 300 năm (12-2000)

Tin vui từ Hữu Bằng

Theo thư của bác Phan Văn Cửu từ Hữu Bằng gởi vào, cuộc biểu diễn của các HLV TPHCM đã được tất cả khán giả ca ngợi, rất nhiều người luyến tiếc vì không được xem và còn bảo nhau rằng: “Không biết đến bao giờ các anh ấy lại về đây biểu diễn? Tiếc quá!”. Được sự hỗ trợ của Sở TDTT Hà Tây, Trung tâm TDTT Thạch Thất cùng chính quyền địa phương, lớp Vovinam ở Hữu Bằng đã khai giảng vào ngày 01-01-2001 với sự tham gia của hơn 250 thanh thiếu niên tập luyện tại sân Quán – nơi dân làng rước thánh ra đây tế lễ và trai làng vật thờ mấy keo, xong mới rước thánh về đình.

Trước đó, ngày 31-12-2000, lễ khai giảng lớp học diễn ra tại Hội trường Ủy ban nhân dân xã, sau đó các Hướng dẫn viên, võ sinh đến nhà thờ họ Nguyễn Đình dâng hương hoa, mâm ngũ quả để tế lễ trong 3 hồi chiêng, trống vang ngân… Tuy nhiên, do một số lý do khách quan và chủ quan, lớp chỉ được duy trì có mấy tháng. Khoảng gần cuối những năm 2000, lớp tập mới được giảng dạy trở lại.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s